Samo posiadanie statusu podatnika VAT oraz prowadzenie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną nie przesądza jeszcze o tym, że udzielenie przez nią pożyczki następuje w charakterze podatnika VAT, a tym samym stanowi czynność podlegającą opodatkowaniu tym podatkiem. Kluczowe znaczenie mają każdorazowo okoliczności zawarcia konkretnej umowy pożyczki. To one stanowią podstawę rozstrzygnięcia czy aktywność pożyczkodawcy ma charakter zawodowy (profesjonalny), czy też stanowi jedynie przejaw zarządu majątkiem osobistym. Stanowisko to potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 lutego 2026 r., sygn. I FSK 862/23, którym uchylił interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej.
Pożyczka w ramach działalności czy zarządu majątkiem prywatnym?
To kolejny głos w sprawie budzącego liczne spory zagadnienia rozgraniczenia pomiędzy statusem osoby fizycznej jako przedsiębiorcy oraz podatnika VAT czynnego a jej statusem jako osoby prywatnej, dokonującej zarządu majątkiem osobistym. Charakter umowy pożyczki, polegający na wykorzystywaniu środków pieniężnych w sposób ciągły i w celach zarobkowych powoduje, że czynność ta może mieścić się w pojęciu „działalności gospodarczej”, spełniając definicję usługi. W konsekwencji niezbędna jest każdorazowa w celu rozstrzygnięcia, czy osoba fizyczna, udzielając pożyczki, działa w sferze prywatnej, czy też czynność ta stanowi przejaw jej aktywności w ramach działalności gospodarczej.
Ocena, czy czynność udzielenia pożyczki jest wykonywana w charakterze podatnika VAT, ma kluczowe znaczenie dla określenia skutków podatkowych związanych z zawarciem umowy pożyczki. Przypomnieć bowiem należy, że zawarcie umowy pożyczki co do zasady wiąże się z koniecznością zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych (0,5%), a obowiązek uiszczenia tego podatku ciąży na biorącym pożyczkę. Niemniej jednak, pożyczki udzielane w ramach działalności gospodarczej traktowane są jako świadczenie usług finansowych w rozumieniu ustawy o VAT, objętych zwolnieniem przedmiotowym od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 tej ustawy, co w konsekwencji wyłącza tego rodzaju pożyczki spod zakresu podatku od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 2 pkt 4 ustawy PCC.
O co toczył się spór?
Sprawa rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła polskiego przedsiębiorcy, który planował udzielenie nieoprocentowanej pożyczki w wysokości około 1 mln złotych osobie trzeciej – niespokrewnionemu przyjacielowi rodziny. Środki miały zostać przeznaczone na zaspokojenie potrzeb prywatnych pożyczkobiorcy, a spłata zobowiązania została przewidziana na okres 15 lat.
We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej przedsiębiorca szczegółowo opisał stan faktyczny sprawy. Poinformował, że prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej oraz posiada status czynnego podatnika VAT. Wyjaśnił, że środki przeznaczone na udzielenie pożyczki będą pochodziły z zysku wypracowanego w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, stanowiącej jego główne źródło dochodu. Dodał również, że w przeszłości zdarzało mu się udzielać pożyczek osobom ze swojego otoczenia oraz dofinansowywać prowadzoną spółkę w tej formie. Wnioskodawca nie prowadził jednak profesjonalnej działalności w zakresie pośrednictwa finansowego ani w zakresie udzielania kredytów czy pożyczek.
W ocenie Wnioskodawcy, z uwagi na osobistą relację łączącą go z pożyczkobiorcą oraz brak jakiegokolwiek wynagrodzenia z tytułu udzielenia finansowania, nie występował on przy tej czynności w charakterze podatnika VAT. W konsekwencji był przekonany, że udzielenie nieoprocentowanej pożyczki nie będzie podlegało opodatkowaniu VAT, natomiast spowoduje powstanie obowiązku podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych, który będzie ciążył na pożyczkobiorcy.
Dyrektor KIS nie podzielił stanowiska Wnioskodawcy, uznając, że udzielenie pożyczki będzie stanowiło czynność podlegającą opodatkowaniu VAT. Organ oparł swoją argumentację przede wszystkim na źródle finansowania pożyczki. W swoim stanowisku podkreślił, że środki, z których udzielona zostanie pożyczka będą pochodziły z zysków wypracowanych w ramach działalności gospodarczej, co w ocenie Dyrektora KIS przesądza o „gospodarczym” charakterze tej umowy pożyczki.
Z takim stanowiskiem stanowczo nie zgodził się najpierw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny. Zdaniem organów obu instancji, fakt, że pożyczka zostanie udzielona ze środków wypracowanych w ramach działalności gospodarczej, ale będą to środki pochodzące z zysku po opodatkowaniu, nie może stanowić argumentu za automatycznym uznaniem pożyczkodawcy za udzielającego pożyczki w charakterze podatnika VAT, tym bardziej, gdy mamy do czynienia z sytuacją, gdy działalność gospodarcza jest głównym źródłem utrzymania pożyczkodawcy. Przeciwnie, w takiej sytuacji środki, z których udzielana jest pożyczka należy traktować jako jego majątek prywatny.
W orzeczeniach zwrócono uwagę na znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy następujących okoliczności udzielenia pożyczki:
- brak oprocentowania pożyczki lub wynagrodzenia w innej formie za udzielenie finansowania;
- długoletni okres spłaty (15 lat);
- brak zabezpieczeń rzeczowych pożyczki;
- brak działań pożyczkodawcy charakterystycznych dla prowadzenia profesjonalnej działalności w zakresie udzielania finansowania (w tym brak oferowania finansowania w sposób publiczny i sformalizowany, np. w formie ogłoszenia, strony internetowej lub reklamy).
- niewyodrębnienie organizacyjne lub księgowe takiej aktywności w ramach działalności,
- osobisty charakter relacji między stronami umowy pożyczki
W ocenie sądów obu instancji, wskazane okoliczności łącznie jednoznacznie przemawiają za tym, że pożyczka zostanie udzielona przez Wnioskodawcę w ramach zarządu majątkiem prywatnym, a nie w ramach działalności gospodarczej. W konsekwencji czynność ta nie będzie podlegała opodatkowaniu VAT, ale podatkowi od czynności cywilnoprawnych.
Jak nowe orzeczenie wpływa na sytuację prawną pożyczkodawców?
Najnowsze orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wpisuje się w dominując w ostatnich latach linię orzeczniczą, zgodnie z którą udzielenie pożyczki przez przedsiębiorcę bez zachowania profesjonalizmu właściwego podmiotom świadczącym usługi finansowe może zostać uznane za czynność pozostającą poza działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT, a w konsekwencji – może wiązać się opodatkowaniem pożyczki podatkiem od czynności cywilnoprawnych.
Wyznaczenie granicy między działalnością profesjonalną a czynnościami o charakterze prywatnym nie jest jednak zadaniem prostym. Kwestia kwalifikacji umów pożyczek udzielanych przez przedsiębiorców osobom trzecim wciąż jest uznawana za obszar ryzyka podatkowego i wymaga każdorazowo indywidualnej analizy. Potwierdza to zarówno znaczna liczba spraw rozpoznawanych przez sądy administracyjne, jak i liczne wnioski o wydanie interpretacji indywidualnych składane przez podatników w ostatnich latach.
W związku z brakiem jednoznacznych kryteriów pozwalających na czytelne rozgraniczenie pożyczek prywatnych od pożyczek w ramach działalności gospodarczej, należy zwrócić szczególną uwagę na odpowiednie zapisy zawieranych umów pożyczkowych, tak, aby prawidłowo rozpoznać skutki podatkowe dokonanej czynności.
W przypadku pojawienia się wątpliwości dotyczących kwalifikacji umowy pożyczki zachęcamy do kontaktu. Oferujemy wsparcie zarówno w zakresie sporządzenia opinii dotyczącej umowy, jak i przygotowania wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej.
Autor: Anna Rubczyńska – Starszy konsultant podatkowy
Data publikacji: 3 marca 2026 r.
